Przepisy regulujące zwrot towaru

I.Wstęp

Niniejsza opinia ma na celu przybliżenie treści obowiązujących przepisów dotyczących roszczeń przysługujących kupującemu wobec sprzedawcy w przypadku stwierdzenia wady rzeczy sprzedanej.

Rozważania na temat przysługujących kupującemu uprawnień zacząć należy od stwierdzenia, iż po 1 stycznia 2003 r. w prawie polskim nastąpiło rozrżnienie na kupującego, który uznawany jest za "konsumenta" i kupującego, który tym "konsumentem" nie jest, czyli przedsiębiorcę. Rozrżnienie tych dwóh pojęć jest bardzo ważne, bo w zależności od tego, czy kupujący zostanie uznany za konsumenta czy też nie, przysługują mu różne uprawnienia z tytułu zawartej umowy sprzedaży.

Zgodnie z treścią ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego z dnia 27 lipca 2002 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1176 z pźn. zm. dalej zwana USWSK) ustawę tę stosuje się do dokonywanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedaży rzeczy ruchomej osobie fizycznej, która nabywa tę rzecz w celu nie związanym z działalnością zawodową lub gospodarczą (towar konsumpcyjny).

Zatem USWSK zastosowanie będzie miała we wszystkich przypadkach, gdy towar sprzedawany jest przez przedsiębiorcę w zakresie jego działalności (czyli mówiąc w uproszczeniu – przez "sklep"), a kupowany jest przez konsumenta, czyli kogoś kto towar kupuje na własne potrzeby nie związane z prowadzoną działalnością zawodową czy gospodarczą.

Do wszystkich innych przypadków (tj. sprzedaż pomiędzy przedsiębiorcami, czy pomiędzy konsumentami) zastosowanie będą miały przepisy ogólne kodeksu cywilnego.

II.Ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej

Zgodnie z treścią USWSK, w przypadku stwierdzenia wady towaru, konsumentowi przysługują dwa podstawowe uprawnienia, tj. zgłoszenie niezgodności towaru z umową oraz gwarancja.

a) Zgłoszenie niezgodności towaru z umową

Niezgodność towaru z umową zachodzi w przypadku, gdy towar nie nadaje się do celu, do jakiego jest zwykle używany lub gdy nie posiada danej funkcji lub właściwości, której należałoby się spodziewać po towarze danego rodzaju. W chwili zakupu sprzedawca udziela informacji o kupowanym towarze, o tym, do czego służy i co można z nim robić. Informacje te często powtórzone są także w instrukcji obsługi. Jeżeli zatem kupiony towar nie ma jakiejś funkcji czy cechy, o której sprzedawca mówił, że jest, albo towar w ogóle nie nadaje się do celu, do jakiego ma być użyty, konsument uprawniony jest do zgłoszenia roszczenia z tytułu niezgodności towaru z umową.

Podkreślenia wymaga bardzo istotny element uprawnienia kupującego opisanego powyżej. Zgodnie z treścią art. 4 USWSK, "sprzedawca odpowiada wobec kupującego, jeżeli towar konsumpcyjny w chwili jego wydania jest niezgodny z umową". Z treści tego przepisu wprost wynika, iż uprawnienia z tytułu odpowiedzialności za niezgodności towaru z umową, są uprawnieniami zdecydowanie odmiennymi od uprawnień wynikających z udzielonej gwarancji. W przypadku gwarancji, o czym będzie jeszcze poniżej, udzielający gwarancji – ujmując rzecz w uproszczeniu - odpowiada za to, że dany towar będzie sprawny przez okres obowiązywania gwarancji, tymczasem niezgodność towaru z umową zachodzi w przypadku, gdy towar konsumpcyjny był niezgodny z umową w chwili jego wydania. Ustawodawca w USWSK wprowadził domniemanie, z którego wynika, że jeżeli niezgodność towaru z umową zgłoszona zostaje przed upływem 6 miesięcy od chwili wydania rzeczy, przyjmuje się, iż owa niezgodność istniała w chwili wydania rzeczy. Zatem to sprzedawca musi udowodnić (jeżeli nie zgadza się z kupującym), że w chwili wydania rzeczy niezgodności towaru z umową nie było. Jednak jeżeli niezgodność towaru z umową zgłaszana jest po upływie 6 miesięcy od chwili wydania rzeczy, to kupujący musi udowodnić, że towar był niezgodny z umową w chwili jego wydania. Jeżeli kupujący tego nie udowodni, to nie może skorzystać z uprawnień wynikających z USWSK.

Zgodnie z treścią USWSK niezgodność towaru z umową można zgłosić w ciągu dwóch lat od daty wydania rzeczy.

W przypadku zgłoszenia niezgodności towaru z umową sprzedawca zobowiązany jest udzielić odpowiedzi w terminie 14 dni od otrzymania zgłoszenia. Jeżeli sprzedawca nie udzieli żadnej odpowiedzi, przyjmuje się, że uwzględnił zgłoszone roszczenie.

W przypadku stwierdzenia niezgodności towaru z umową kupujący może zażądać nieodpłatnej naprawy rzeczy lub wymiany na rzecz nową, wolną od wad. Naprawa i wymiana mają być nieodpłatne, więc to sprzedawca zobowiązany jest pokryć np. koszty wysyłki towaru do sprzedawcy i od sprzedawcy do kupującego.

Jeżeli:

1. wymiana towaru na nowy jest niemożliwa albo wymagałaby nadmiernych kosztów (ze strony sprzedawcy)

2. naprawa towaru nie jest niemożliwa albo wymagałaby nadmiernych kosztów (ze strony sprzedawcy)

3. sprzedawca nie zdoła towaru naprawić lub wymienić na nowy w odpowiednim (wyjaśnienie terminu dalej) czasie, albo

4. wymiana lub naprawa narażałaby kupującego na nadmierne koszty

kupujący ma prawo zażądać obniżenia ceny lub odstąpić od umowy sprzedaży i zażądać zwrotu pieniędzy.

b) Gwarancja

Jak już wspomniano powyżej, gwarancję od roszczenia z tytułu niezgodności towaru z umową odrżniają dwa bardzo ważne elementy. Po pierwsze, w gwarancji osoba jej udzielająca (a może to być nie tylko sprzedawca, ale – i tak jest najczęściej – także producent towaru) potwierdza, że dany towar przez wskazany w dokumencie gwarancji okres czasu nie będzie miał wad. Po drugie natomiast gwarancja – w odrżnieniu od roszczenia z tytułu niezgodności towaru z umową – jest dobrowolna i może zostać przez udzielającego gwarancji sformułowana dowolnie.

Gwarancja udzielana jest bez odrębnej opłaty poprzez oświadczenie osoby udzielającej gwarancji. Oświadczenie takie zamieszczane jest w dokumencie potwierdzającym gwarancję. W dokumencie tym zawierane są także wszystkie zasady udzielonej gwarancji, w tym obowiązki kupującego i udzielającego gwarancję, a także nazwa i adres gwaranta albo jego przedstawiciela na terenie RP, czas trwania i zasięg terytorialny gwarancji. W przypadku udzielenia gwarancji dokument gwarancyjny powinien zostać przekazany kupującemu wraz z towarem.

Najważniejszą rzeczą, o której należy pamiętać w przypadku gwarancji, jest to, że jest to dobrowolne oświadczenie złożone przez udzielającego gwarancji, dlatego też osoba udzielająca gwarancji może dowolnie ukształtować uprawnienia kupującego zarówno jeżeli chodzi o czas trwania gwarancji, jak i jej zakres. Udzielający gwarancji może ograniczyć jej obowiązywanie tylko do określonych elementów towaru.

Jeżeli jednak gwarancja zostanie udzielona, można z niej w pełni korzystać. I tutaj ujawnia się druga różnica pomiędzy gwarancją a roszczeniem z tytułu niezgodności towaru z umową. Gwarancja pozwala na skorzystanie z uprawnień opisanych w dokumencie gwarancji, jeżeli w trakcie trwania gwarancji ujawni się wada towaru. Nie trzeba udowadniać, że wada ta istniała w chwili wydania towaru, a jedynie, że ujawniła się w czasie trwania gwarancji. Co do zasady zatem, gwarancja ma szerszy zakres, niż roszczenie z tytułu niezgodności towaru z umową, w szczególności jeżeli chodzi o moment kiedy wada się ujawniła.

III.Regulacje ogólne z kodeksu cywilnego

Do umowy kupna sprzedaży, do których nie stosuje się USWSK – a więc wszystkie umowy nie spełniające definicji zawartej w USWSK zacytowanej na wstępie – stosuje się przepisy ogólne kodeksu cywilnego, a więc w takich przypadkach stosowana będzie rękojmia zamiast roszczenia z tytułu niezgodności towaru z umową.

Zgodnie z treścią art. 556 k.c. sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę zmniejszającą jej wartość lub użyteczność ze względu na cel w umowie oznaczony albo wynikający z okoliczności lub z przeznaczenia rzeczy, jeżeli rzecz nie ma właściwości, o których istnieniu zapewnił kupującego albo jeżeli rzecz została wydana kupującemu w stanie niezupełnym.

Co istotne w umowie sprzedaży zawieranej pomiędzy przedsiębiorcami sprzedawca może swoją odpowiedzialność z tytułu rękojmi ograniczyć albo wręcz całkowicie wyłączyć.

Zgodnie z treścią art. 559 k.c. sprzedawca nie jest odpowiedzialny za wady fizyczne rzeczy, które powstały już po przeniesieniu rzeczy na kupującego, chyba, że wady wynikały z przyczyn tkwiących już poprzednio w rzeczy sprzedanej.

Jeżeli rzecz sprzedana ma wady, kupujący korzystający z rękojmi może zażądać obniżenia ceny lub od umowy odstąpić. Jednakże kupujący nie może od umowy odstąpić jeżeli sprzedawca niezwłocznie wymieni rzecz na wolną od wad lub niezwłocznie wady usunie.

Kupujący zobowiązany jest zawiadomić sprzedawcę o wykryciu wady w terminie jednego miesiąca od dnia jej wykrycia. Natomiast uprawnienia z tytułu rękojmi wygasają po upływie roku od dnia kiedy rzecz została kupującemu wydana. Stąd też po upływie roku od dnia wydania rzeczy brak jest podstaw do zgłaszania roszczeń z tytułu rękojmi.

Jeżeli kupującemu udzielona została gwarancja, to oczywiście jest on uprawniony do skorzystania z uprawnień wynikających z tej gwarancji. Uwagi ogólne odnośnie gwarancji zawarte powyżej znajdują zastosowanie do wszystkich umów sprzedaży, niezależnie od tego czy do umów tych stosuje się przepisy USWSK czy też przepisy kodeksu cywilnego.

III.Podsumowanie

Jeżeli do umowy sprzedaży zastosowanie mają przepisu USWSK kupującemu przysługuje prawo zgłoszenia niezgodności towaru z umową oraz uprawnienia z gwarancji, jeżeli gwarancja została udzielona.

Jeżeli do umowy sprzedaży zastosowanie mają przepisy ogólne, kupującemu przysługują roszczenia z tytułu rękojmi oraz gwarancji, jeżeli gwarancja została udzielona.

Obowiązkiem kupującego jest wskazanie podstawy swojego zgłoszenia, tj. kupujący musi wskazać, czy zgłasza niezgodność towaru z umową, roszczenia z tytułu rękojmi, czy roszczenia z tytułu gwarancji. Kupujący powinien także wskazać czego żąda, tj. naprawy rzeczy, wymiany rzeczy na nową, czy też może odstępuje od umowy i żąda zwrotu ceny. Oczywiście żądania te muszą mieć podstawę w obowiązujących przepisach.